(Gepubliceerd op 11 maart 2010.)

Wie een dagje of weekend als toerist Amsterdam bezoekt, zal meestal naar de bekende plekken gaan: de Walletjes, de Grachtengordel, de Jordaan. Niets mis mee, het zijn prachtige stukjes historie en er is van alles te doen en te beleven. Maar er zijn meer stukjes Amsterdam de moeite waard en als toerist ben je er vrijwel alleen.

Eén van die mooie, zelden bezochte stukjes wordt gevormd door de Westelijke Eilanden, op nauwelijks een kwartiertje lopen vanaf het Centraal Station (links binnen de rode lijn). Je vindt er veel oude pakhuizen die tot apartementen zijn omgebouwd. Je vindt er nog een oude ophaalbrug die niet hoeft onder te doen voor de veel bekendere Magere Brug over de Amstel. Tussen Bickersstraat en Bickersgracht loopt hier het waarschijnlijk kortste straatje van Amsterdam: de Minnemoersstraat.

Je bent natuurlijk geen uren kwijt aan het bezoek van de Westelijke Eilanden. Je zou kunnen terugwandelen - weer verder het centrum in - via de Brouwersgracht (met donkerblauw aangegeven). Met de Lelie-, Leidse- en Reguliersgracht vormt hij de dwarsverbindingen tussen de bekende Prinsen-, Keizers-, Heren-, Lijnbaansgracht en Singel, waardoor ze ook wat minder bekeken worden. Van de Brouwersgracht zit je zo in de Jordaan, maar het is ook de moeite waard via de Haarlemmerdijk en Haarlemmerstraat (de groene lijn) richting Singel en 'Ronde Lutherse' te lopen. Je komt in ieder geval veel leuke winkeltjes tegen.

Veel minder oud, begin vorige eeuw, is de buurt die hier met de rode lijn wordt aangegeven. Vanaf Amsterdam Centraal (of een andere halte tussen station en Munt) kom je er met tram 4 (uitstappen halte Lutmastraat). Het is een gedeelte van de zgn. 'Nieuwe Pijp'. Het merendeel van deze buurt is gebouwd in de stijl van de 'Amsterdamse School'. Het aardige is dat ik precies op de grens van deze buurt, in de Lutmastraat, geboren ben en na onze verhuizing in 1942 naar de Rivierenbuurt nog vele jaren daar dichtbij heb gewoond. Tijdens mijn schooltijd ging ik vaak naar de Coöperatiehof (rode stip), omdat daar het dichtstbijzijnde filiaal van de Openbare Bibliotheek was gevestigd. Wij woonden ten zuiden van de Amstelkade, maar ik hoefde niet om te lopen via een van de bruggen bij de Rijnstraat of de Maasstraat, omdat er bij de Waalstraat een houten voetgangersbrug was: het 'groene bruggetje', dat we ook nog zo noemden toen het niet meer groen was.

Met de blauwe lijn is de zgn. 'Diamantbuurt' aangegeven. Ook deze buurt is opgetrokken in de stijl van de 'Amsterdamse School'. Kort na de Tweede Wereldoorlog kwamen mijn oudere broer en zus en ik daar vaak, omdat in het in het midden van de buurt gelegen badhuis (toen niet als zodanig in gebruik) wekelijks gratis melk aan schoolkinderen werd gegeven. Wij kregen daarvoor van onze moeder ieder een lege jampot mee. Het badhuis is nu een muziekkoepel.

Op de hoek van de Tolstraat en de Amsteldijk (blauwe stip) vind je het voormalige gemeentehuis van de gemeente Nieuwer-Amstel (nu gemeente Amstelveen). Het stukje Diamantstraat daar vlakbij tussen Tolstraat en Lutmastraat (grijs gekleurd, zie ook de foto hieronder) heeft een bebouwing die sterk afwijkt van de omringende buurt. Het zou zo een dorpsstraatje kunnen zijn. Al in mijn jeugd vermoedde ik dat dit ook nog een een restje Nieuwer-Amstel was. Ik heb eens contact opgenomen met het Stadsarchief, dat jarenlang in dat voormalige gemeentehuis gevestigd was. Ik ontving de volgende e-mail: "De huisjes aan de Diamantstraat zijn inderdaad een Nieuwer-Amstels overblijfsel. Het bestuur van Nieuwer-Amstel zag de uitbreiding van buur Amsterdam met angst naderbij komen en besloot daarom een nieuw raadhuis te bouwen en ook het omliggend gebied vast enigszins te bebouwen. Dit heeft overigens niets geholpen."

Als je toch de voormalige Heineken Brouwerij (linksboven) en de Albert Cuypmarkt gaat bezoeken, zou ik deze buurten ook even 'meenemen'.

Ook zeer de moeite waard is een tocht per fiets over 'het platteland van Amsterdam' .

Achter Amsterdam CS neem je de pont naar het IJplein en je volgt verder de met rood aangegeven route. Na Schellingwoude rijd je door een prachtig poldergebied met weinig autoverkeer. Je vind daar een paar alleraardigste oude dorpen: Zunderdorp, Ransdorp, Durgerdam en Holysloot. De drie laatstgenoemde zijn beschermde dorpsgezichten. Bij Holysloot kun je je op bepaalde tijden met een pontje laten overzetten naar een ongeplaveid fiets- en wandelpand door de weilanden naar Broek in Waterland. Ook van daaruit kun je via Zunderdorp naar Amsterdam teruggaan. Een andere optie is van Durgerdam over de dijk langs het IJsselmeer richting Monnickendam te fietsen en van daaruit via Broek in Waterland terug te gaan.

Maar Amsterdam heeft ook gedeelten met eigentijdse bouw die de moeite van het bekijken waard zijn: de Oostelijke Eilanden, op loopafstand van het Centraal Station (links boven). Ik heb het hier over de bebouwing ten noorden van de Piet Heinkade: het Javaeiland en het KNSM-eiland. Ten zuiden van het laatste ligt het Borneoeiland.

Volg tevoet vanaf CS de met rood aangegeven route naar de Piet Heinkade, dan kom je langs het nieuwe gebouw van de Openbare Bibliotheek Amsterdam. Vanaf het restaurant op de zevende verdieping heb je een schitterend uitzicht over Amsterdam. Ook het interieur is een bezoek waard. Zit je liever op een terras, loop dan even door naar het Muziekgebouw aan 't IJ. Dat heeft weer een fraai uitzicht over het IJ.