Op 23 september 2009 schreef ik in 'Beggartalk' over e-books. Op de voors en tegens daarvan - voor boekenliefhebbers als ik - ben ik toen niet uitgebreid ingegaan. Ik stelde me tijdens het schrijven van dat blog voor een e-reader te hebben en in de boekwinkel te moeten beslissen over de vraag of ik een door mij gewenst boek in papieren of digitale vorm zou aanschaffen. Wat voor criteria zou ik daarbij aanleggen?

De meeste boeken lijken allemaal op elkaar. Dat wil zeggen: een aantal met tekst bedrukte pagina's wordt hetzij gebonden, hetzij als paperback/pocket geleverd. Aan sommige boeken wordt wat meer aandacht besteed. Er wordt bijvoorbeeld gebruik gemaakt van dundrukpapier, of van papier waarop illustraties beter tot hun recht komen. (Er zijn nog geen e-readers die kleuren weergeven). Zo heb ik twee uitgaven van 'De geestrijke ridder Don Quichot van de Mancha': één als dundrukuitgave, één met illustraties van Gustave Doré. Ik heb (naast andere) een gebonden uitgave in drie delen van 'The Lord of the Rings' met 'goud op snee'. (Ik kan me voorstellen dat niet iedereen direct weet wat dat is.) Een gebonden en geïllustreerde uitgave van de 'Decamerone' mag niet onvermeld blijven. Zo heb ik nog een aantal boeken die ik alleen al heb vanwege de manier waarop ze zijn uitgegeven. 'Google Maps' is reuze handig, maar de 'Times Atlas of the World' op tafel leggen en openslaan is een ervaring op zich. Het simpelweg in handen houden van zo'n boek kan, wat mij betreft, niet vervangen worden door een digitaal exemplaar van hetzelfde verhaal. Een boek als 'House of Leaves' (Het Kaartenhuis) van Mark Z. Danielewski komt door zijn bijzondere typografie en lay-out niet volledig tot zijn recht, denk ik, als e-book. Ik kijk met veel plezier naar de dertien delen op een rijtje van het verzameld werk van S. Carmiggelt of de zeven delen van 'De vertellingen van duizend-en-één-nacht'. Dat optische plezier zou ik missen als ik die boeken als e-books had. Trouwens, een woonkamer zonder boekenkast is voor mij niet 'af'.

Daar sta ik dus met een boek in mijn handen in de boekwinkel. Denk ik dan: het is 'maar' een thriller, die doe ik als e-book? Ik weet niet goed waarom een goede thrillerschrijver onder zou moeten doen voor een winnaar van de Nobelprijs voor de literatuur. Beide soorten schrijvers zijn in mijn boekenkast vertegenwoordigd, dus ik kan erover meepraten. Zijn de thema's die William Golding (o.a 'Lord of the flies', Nobelprijs 1983) gebruikt en de manier waarop hij ze uitwerkt zoveel beter dan de thema's en de uitwerking daarvan door J.R.R. Tolkien in 'The Lord of the Rings'? Viel Tolkien buiten de Nobelboot omdat hij 'maar' fantasy schreef? Het basisgegeven van 'Lord of the flies', groepje jongens van 6 tot 12 jaar komt op een onbewoond eiland terecht, is niet veel waarschijnlijker dan dat van een ring die vernietigd moet worden om de wereld te behoeden voor overheersing door een kwade macht. Toevallig vind ik 'horror' een aantrekkelijk genre, maar hoeveel goede horrorauteurs zijn er eigenlijk? In een goed horrorverhaal kun je naar mijn idee net zo veel emoties en ideeën kwijt als in een 'gewone' roman.

Het komt wel eens voor dat je zo enthousiast over een boek bent dat je anderen daarover vertelt. "Mag ik het van je lenen?" vraagt iemand. Dat wil je best, maar hoe doe je dat met een e-book? Je geeft toch niet je e-reader mee aan iemand die je de daaropvolgende vier weken niet meer tegenkomt? Kopieer je jouw e-book naar zijn/haar pc? Kopieert zhij het weer naar haar/zijn e-reader? Ik denk niet dat auteurs, uitgevers en boekverkopers daar erg blij van worden. De verhalen over het illegaal kopiëren en uploaden van muziek zijn voldoende bekend.

Het komt ook wel eens voor dat iemand denkt: dat boek of die boeken hoef ik niet meer in mijn boekenkast te hebben. Die kunnen wel weg. OK, dat kan gebeuren. Daar zeg ik niets van. Dan vraag ik: "Wat heb je er mee gedaan?" Zonder blikken of blozen zeggen ze dan: "O, bij het oud papier gedaan." Voor mij staat dat bijna gelijk met je kinderen de deur uit schoppen. Er is toch wel een buurman, een familielid, een collega te vinden die ze op zijn minst tijdelijk wil overnemen? Breng ze naar een verzorgingshuis. Breng ze naar een OBCZ. In dit soort situaties is de e-reader een uitkomst: er zit ongetwijfeld ergens een deletefunctie.

Wat ik ook vreselijk vind: schrijven in een boek of daarin met een markeerstift tekeer gaan. Het is hoe dan ook handiger op een apart papier aantekeningen te maken met vermelding van paginanummer. Als je een boek cadeau wilt doen met een 'opdracht' ("Hartelijk dank voor je hulp bij de verhuizing."), kun je die toch ook op een los inlegvelletje schrijven? De e-reader kan in ieder geval het maken van aantekeningen of het markeren van passages in een boek voorkomen.

Als ik er goed over nadenk vind ik de term 'e-book' verkeerd. De term 'boek' zou ik willen reserveren voor de samenbundeling van bedrukt papier. Op een e-reader lees je e-tekst (of e-text als het in het Engels moet). E-tekst en e-reader zijn niet meer te stoppen en daar zal ik ook niet voor pleiten. Ik vind het prima dat mensen kunnen kiezen tussen boek en e-tekst, als ze af en toe maar lezen. Voor vakanties met een rugzak of fietstassen is de e-reader een uitkomst. Het voorkomt ook de barbaarse gewoonte gelezen bladzijden uit een boek te scheuren.

Komt het nog eens zo ver dat ik een e-reader aanschaf? Ik betwijfel het. Zo lang ik hier nog rondloop zullen er nog voldoende titels als boek verschijnen om een ruime keuze mogelijk te maken. Lange vakanties maak ik niet meer, dus ik zal altijd voldoende te lezen bij me hebben tot mijn thuiskomst. En op mijn leeftijd mag ik toch wel ergens ouderwets in zijn?