Als de USA je bondgenoot is, heb je dan nog vijanden nodig? In mijn jeugd heb ik geleerd dat we de USA dankbaar moesten zijn, want ze hadden ons bevrijd van de Duitsers. (Volgens mij hebben Engelsen, Canadezen en Polen daar ook iets aan bijgedragen.) Als je, in latere jaren, kritiek had op het Amerikaanse optreden in Vietnam, Laos en Cambodja, hoorde je hetzelfde verhaal. Datzelfde verhaal hoorde je ook weer als je demonstreerde tegen de neutronenbom en andere kernwapens, want ze beschermden ons tegen de communisten. Nog steeds hoor je af en toe dat verhaal als je tegen het Amerikaanse optreden in Afghanistan en Irak bent, want ze beschermen ons tegen terroristen.

De USA staat, denken veel mensen, wereldwijd op de bres voor de verdediging van onze democratische vrijheden, onze joods-christelijke-humanistische-westerse waarden en normen. In dat kader zijn ze erin geslaagd de immense bedreigingen van landen als Grenada, Panama, Nicaragua, Haïti en Cuba uit te schakelen. In dat kader doen ze nu hun best de democratisch gekozen en herkozen president van Venezuela, Hugo Chavez, weg te krijgen. Chavez wil landhervormingen doorvoeren, die destijds door John F. Kennedy zijn aanbevolen; Chavez wil een groter deel van de olieopbrengsten: 30% i.p.v. 16% belasting op de winsten van de buitenlandse oliemaatschappijen. (Venezuela heeft een olievoorraad die ongeveer gelijk is aan die van Irak.)

Ter verdediging van 'onze' democratische waarden steunde de USA jarenlang de meest walgelijke dictaturen in Chili, Argentinië, El Salvador, Guatamala, Nicaragua, de Filippijnen en Indonesië, om een paar landen te noemen. Bondgenoten in de huidige 'war on terror' zijn zulke lichtende voorbeelden van democratie als Saoedi-Arabië, Koeweit, Pakistan, Oezbekistan en Kirgizië.

De oorlog in Afghanistan had als eerste aanleiding: de weigering van de Talibanregering Osama bin Laden uit te leveren. (Tegelijkertijd reageerde de Amerikaanse regering niet eens op het herhaalde verzoek van de Haïtiaanse regering om uitlevering van een in Haïti tot levenslang veroordeelde ex-leider van de Ton Ton Macoute, de beruchte militie van Papa en Baby Doc.) De eerste aanleiding voor de oorlog in Irak was het vermeende bezit en mogelijk gebruik van massavernietigingswapens. In beide landen veranderde het doel in 'regime change' en er zijn regeringen gevormd (je kan ook zeggen 'door de USA aangesteld') die grotendeels bestaan uit personen die jarenlang buiten hun eigen land hebben gewoond en dus 'voldoende verwesterd' zijn en met wie de bevolking geen enkele binding heeft.

Als de USA werkelijk zo begaan is met democratische vrijheden, waarom doet de regering dan niet alles aan 'regime change' bij zijn bondgenoten en olieleveranciers rond de Arabische Golf, met name in Saoedi-Arabië? Wordt er iets gedaan aan 'regime change' in Pakistan?

Hoe erg het verlies aan mensenlevens ook was, '9/11' was tegelijkertijd een godsgeschenk voor de regering van de USA: na afloop van de Koude Oorlog was er dringend behoefte aan een (gemeenschappelijke) vijand van de westerse waarden en (vooral economische) belangen. Hoe kan je zonder vijand de wapenindustrie een beetje aan de gang houden? De 'as van het kwaad' werkte niet erg als die vijand, maar na '9/11'was er Al Quaida. De vijand kreeg een gezicht: Osama bin Laden. De vijand had een filosofie: islamitisch fundamentalisme. De vijand had (in de Amerikaanse visie) een doel: 'onze' westerse waarden vernietigen.

Tot nu toe heeft (althans in de afgelopen paar honderd jaar) geen enkel islamitisch land een westers land bezet, maar er liggen wel westerse troepen in twee islamitische landen: Afghanistan en Irak. (Daarnaast zijn er Amerikaanse bases in andere islamitische landen, zoals Saoedi-Arabië en Koeweit.) Er liggen (met goedkeuring van de USA) Israëlische troepen en er wonen Israëlische burgers in islamitische landen: Syrië (de Golanhoogte) en de Westbank (voorheen Jordaans, nu Palestijns gebied). Je hoeft geen bijzonder fundamentalistische islamiet te zijn om daar behoorlijk pissig van te worden. Je hoeft ook geen fundamentalistische islamiet te zijn om kwaad te worden als je ziet dat de opbrengst van natuurlijke (olie)rijkdommen vooral verdwijnt naar westerse maatschappijen of in de zakken van corrupte regeringen. Je hoeft zelfs geen fundamentalist en/of islamiet te zijn om je eraan te ergeren dat een niet onbelangrijke oorzaak van al die ellende is de onbedwingbare dorst van de USA naar olie.

'9/11' was geen aanval op westerse waarden of op de westerse manier van leven. '9/11' was een aanval op de politiek van de USA, die er meer en meer op gericht lijkt te zijn te bepalen wat er in de wereld gebeurt. De politiek van de USA is er niet in de eerste plaats op gericht hoge idealen als vrijheid, verdraagzaamheid etc. uit te dragen. Het gaat in de eerste plaats om verbreiding (om niet te zeggen: oplegging) van de Amerikaanse opvattingen over de inrichting van onze (wereld)economie.

Eind zestiger jaren van de vorige eeuw werd in Frankrijk, maar ook in Nederland, 'Le défi americain' ('De Amerikaanse uitdaging') van Jean-Jaques Servan-Scheiber een bestseller. Thema van het boek was: Europa loopt het gevaar een filiaal te worden van Amerikaanse multinationals. Het begint er nu op te lijken dat we in de 'war on terror' ook zo'n filiaal worden, dat braaf meedoet als het hoofdkantoor daarom vraagt. Daarmee moeten we dan maar voor lief nemen dat het islamitische verzet tegen de imperialistische politiek van de USA zich ook tegen ons kan, misschien daadwerkelijk zal, richten. Filiaal Nederland heeft hier al iets van hoofdkantoor USA overgenomen: de minister van justitie heeft het laatste woord als het om terreurbestrijding gaat; nog even en we krijgen, net als de USA, een apart Ministerie van Binnenlandse Veiligheid en een Patriottenwet (Patriot Act), waarin burgerlijke vrijheiden worden ingeperkt bij verdenking van terrorisme.

Bij de aanval op de Twin Towers kwamen ruim 3000 burgers om. Daar is terecht met afschuw op gereageerd. Inmiddels zijn er in de huidige oorlog in Irak tienduizenden Irakese burgers omgekomen. In Afghanistan vielen ten gevolge van de Amerikaanse bombardementen ruim 3000 burgerdoden. Alle slachtoffers vielen niet op één dag. Dus aan herdenking, zoals van de slachtoffers van '9/11' zal men wel niet toekomen. Volgens de USA gaat het hier overigens vaak om 'collateral casualties' (bijkomende slachtoffers). Destijds werd in Vietnam iedere dode Vietnamees als Vietcong geteld. Het zou me niet verbazen als nu iedere dode Afghaan als Taliban geteld wordt. Irakezen die zich gewapenderhand tegen de Amerikaanse aanwezigheid verzetten worden gemakshalve maar als terroristen gezien.

De USA is vóór vrije en democratische verkiezingen, in welk land dan ook, MITS dit leidt tot een regering waarmee de Amerikaanse regering kan instemmen. (Theodore Roosevelt zei ooit over de eerste Nicaraguaanse dictator Somoza: "He may be a son of a bitch, but he is our son of a bitch.") De regering van Salvador Allende in Chili kwam na democratische verkiezingen tot stand. De Sandinistische regering van Nicaragua kwam na democratische verkiezingen tot stand. We weten wat de gevolgen zijn geweest. Het is nog net niet gelukt om de democratisch gekozen regering van Venezuela weg te werken. De verkiezingen in Irak leidden tot een overwegend Shiitisch parlement. Wat doet de Amerikaanse regering als een nieuwe Irakese regering, net als de Venezolaanse, meer van de olieopbrengsten wil hebben, of (nog erger, voor de USA) de oliewinning wil nationaliseren? In Iran heeft ooit Mossadeq dat geprobeerd. Het liep niet goed met hem af.

De 'as van het kwaad', die grote bedreiging van de USA en zijn bondgenoten, bestaat nu nog uit Noord-Korea, Syrië en Iran en, naar ik aanneem, Al Quaida en daarmee sympathiserende groepen. Noord-Korea, een straatarm, hongerlijdend land, is inmiddels gestopt met de bouw van een kerncentrale. De eerste Iraanse kerncentrale is nog niet in gebruik. Al Quaida heeft, voor zover ik weet, geen kerncentrales in voorbereiding, laat staan in gebruik. Nu heb je geen kerncentrale nodig om aan kernwapens te komen, die schijn je redelijk eenvoudig te kunnen verkrijgen in voormalige Sovjetrepublieken. Voor het maken, vervoeren en toepassen van andere massavernietigingswapens (biologische en chemische) heb je geen al te hoogwaardige technologie nodig. Zeker is dat de USA en enkele bondgenoten beschikken over gigantische hoeveelheden massavernietigingswapens, in ieder geval kernwapens, maar ik vrees dat ze ook behoorlijke hoeveelheden chemische en biologische wapens hebben. Overigens heeft de Tweede Wereldoorlog al aangetoond dat je ook met conventionele wapens massa's, met name massa's burgers, kunt vernietigen. O.a. in Dresden weten ze daar alles van.

Moeten wij, de gewone burgers in westerse landen, nu bang zijn voor terroristische aanslagen met 'gewone' wapens of massavernietigingswapens? Moeten we thuisblijven als 'code rood' van toepassing is? Ik ben niet constant (eigenlijk nooit) ongerust, maar ik kan niet ontkennen dat de mogelijkheid er, ook in Nederland, wel in zit. De mogelijkheid van een verkeersongeluk lijkt me echter voorshands groter.

Maar die terroristen zijn toch tot alles bereid, inclusief aanslagen waarbij ze zelf om het leven komen? Zeker, maar waartoe is de USA niet bereid ter verdediging van 'the American way of life', die overigens niet gelijk is aan 'vrijheid en democratie'? In Vietnam heeft de USA aangetoond het gebruik van chemische wapens (Agent Orange - dioxine) niet te schuwen. Napalmbommen reken ik dan nog tot conventionele wapens. Dat het de USA niet, in ieder geval niet uitsluitend, gaat om het beschermen en uitbreiden van de democratie heb ik, hoop ik, hiervoor al aangetoond aan de hand van enkele Zuid-Amerikaanse voorbeelden.

Waar het in feite op neerkomt is dat de USA, althans de Amerikaanse politiek, zeer fundamentalistisch is en dan heb ik het niet over religieus fundamenta­lisme. Onder 'fundamentalisme' versta ik hier: één bepaalde opvatting beschouwen als enig mogelijke en juiste.

De Amerikanen zijn er, in meerderheid vrees ik, op fundamentalistische wijze van overtuigd dat hun zaak juist is. De vraag is echter of diezelfde meerderheid zich realiseert wat, de laatste jaren in toenemende mate, die 'zaak' is. Die zaak is vooral (economische) globalisering, handel zonder enige restrictie. Waar dat op wereldniveau op neerkomt is dat de armere landen armer worden en de rijke landen rijker. De arme landen moeten ons vooral grondstoffen leveren, tegen de laagst mogelijke prijs, dan kunnen ze van ons de eindproducten kopen, als ze die nog kunnen betalen. (Mahatma Gandi bepleitte al een boycot van goedkoop industrieel vervaardigd Engels linnen en het zelf spinnen ervan.)

Op nationaal niveau leidt dezelfde ongebreidelde globalisering ertoe dat arbeidsplaatsen worden ver­plaatst naar lage-lonenlanden. Dat leidt tot meer winst, ja, voor de aandeelhouders, maar het leidt ook tot werkloosheid. Als betrouwbaar filiaal van hoofdkantoor USA heeft de Europese Unie, en dus Nederland, de Amerikaanse opvattingen, ook die over privatisering van nutsbedrijven, overgenomen. Zoals veel Europese landen trouw de militaire escapades van de USA daadwerkelijk ondersteunen.

Er zijn ruim één miljard islamieten. De overgrote meerderheid daarvan woont niet in een rijk land. Ze zien wel dat een aantal gebieden waar, in hun opvattingen, broedervolken wonen, door westerse troepen bezet worden. Ze zien hoe hun land en andere (arme) landen door westerse landen geëxploiteerd worden. Ze zien hoe in sommige van die landen de eigen regering driftig met de westerse landen samenwerkt. Ze hebben ook gezien dat in Vietnam, Laos en Cambodja uiteindelijk de machtige USA zich moest terugtrekken. Ze hebben in Afghanistan gezien hoe uiteindelijk de machtige Sovjetunie zich moest terugtrekken.

Je kunt ermee volstaan Osama bin Laden en zijn volgelingen simpelweg terroristen of ordinaire misdadigers te noemen. Je kunt de jongeren (en ouderen), ook in ons land, die hem een inspiratiebron vinden, verdwaasd, misleid of slecht geïnformeerd vinden. (In hoeverre laten wij ons, met de Amerikaanse bevolking, eigenlijk misleiden door de regering van de USA? Hoe goed zijn wij geïnformeerd?) Maar dat neemt niet weg dat hij, wellicht ten overvloede, heeft aangetoond dat het mogelijk is in verzet te komen tegen een oppermachtig lijkend land (en zijn bondgenoten) dat de pretentie heeft uit te kunnen en mogen maken wat goed is voor andere landen. De 'war on terror' kan alleen dan gewonnen worden als het rijke westen niet met wapens klettert, maar zich inspant om de vaak deplorabele toestanden in de arme landen op het gebied van bijvoorbeeld de economie en de gezondheidszorg te verbeteren en daarbij zelf zo nodig wat in te leveren. De USA - en wij evenmin - moet niet de pretentie hebben dat een mens uitsluitend gelukkig kan worden in een joods-christelijke-humanistische cultuur. We mogen best vinden dat in bepaalde islamitische landen de positie van de vrouw wel heel erg ondergeschikt is, maar dat veranderen we niet met kruisraketten.

In 1823 voerde de USA de zogenaamde Monroedoctrine in. Die hield in dat de Europese staten zich niet moesten bemoeien met de zaken van het westelijk halfrond, Noord- en Zuid-Amerika. (De USA mocht zich wel bezighouden met Zuid-Amerika en heeft dat sindsdien tot aan vandaag ook uitgebreid gedaan, niet altijd met heel gelukkige gevolgen.) Het wordt zo langzamerhand tijd dat de wereld een iets gewijzigde Monroedoctrine invoert, die inhoudt dat Amerika zich vooral met zijn eigen zaken moet bemoeien. Ik heb al lang geen behoefte meer aan deze bondgenoot.