Eeuwen lang is het gebied dat wij nu de 'Islamitische Republiek Afghanistan' noemen het toneel van oorlog geweest. Als Alexander de Grote, Cyrus, Djengis Khan, de Britten of de Russen er niet binnen vielen, vochten de Pathanen, Tadzjieken, Hazara, Oezbeken, Turkmenen, Beloetsjen, Nuristani en Pashai wel onder elkaar, zoals tot en met 8 mei 1945, op iets grotere schaal, de Europese volken met elkaar oorlog voerden. De laatste keer dat Europa werd binnengevallen door vreemde troepen was in 1683, toen het Ottomaanse Rijk bij Wenen werd tegengehouden. Tot op de dag van vandaag wordt het leven van veel Afghanen beheerst door de strijd tussen buitenlandse troepen en de vooral uit Pathanen bestaande Taliban. (Taliban is het meervoud van talib = student. Het zijn fundamentalistische soennieten. Klik hier om de etnische samenstelling van de Afghaanse bevolking te zien.)

De laatste inval van buitenlandse troepen in Afghanistan had als excuus de weigering van het Talibanregime Osama bin Laden en andere leiders van Al Qaida uit te leveren aan de Verenigde Staten. Toen zij, net zo fundamentalistisch als nu, nog samen met andere (moedjahedien)groeperingen tegen de Russen vochten, werden zij door de Amerikaanse CIA rijkelijk van militaire steun voorzien. Het was nog niet zo opportuun de nadruk te leggen op de wat achtergestelde positie van de vrouw in de denkwereld van de Taliban. Dat werd pas algemeen duidelijk toen de Taliban te sterk bleken voor de andere warlords. Maar we moesten op '9/11' wachten voor we, als bijkomend doel, ook maar iets aan de democratie in Afghanistan gingen doen. Met de democratie en de positie van de vrouw is het ook in Saoedi-Arabië niet best gesteld, maar zelfs Barack Obama zal er niet over peinzen daar gewapenderhand verandering in aan te brengen. We maken ons liever druk om het niet zo democratische Iran, want daar hebben ze ook nog eens raketten en kerncentrales.

Het zou natuurlijk reuze fijn zijn als alle landen in de wereld net zo democratisch waren als wij en ons 'poldermodel' een lichtend voorbeeld zou zijn: tijdens het overleg mag je elkaar voor rotte vis uitmaken, maar na afloop ga je net zo makkelijk samen wat drinken. Wanneer vinden wij het nu gerechtvaardigd in te grijpen in de binnenlandse aangelegenheden van een andere soevereine staat? In 1978 wisten wij donders goed dat in Argentinië de mensenrechten met voeten getreden werden. Niet alleen onthielden wij ons van ingrijpen, wij gingen er zelfs gezellig voetballen. De mensenrechten in China zijn ook nog niet je dat, maar dat was geen beletsel voor het meedoen aan de Olympische Spelen die ze daar mochten organiseren. Enig officieel geweld in Tibet was geen reden alsnog weg te blijven. Maar we zouden er niet aan denken mee te doen aan de wereldkampioenschappen kleiduiven schieten als die gehouden zouden worden in een Afghanistan dat weer door de Taliban beheerst zou worden. Waar ligt dat nou aan? O ja: in het geval van Argentinië en China moesten we 'de dialoog' open houden. Zijn de Taliban zo veel erger dan de Argentijnse en Chinese regimes dat een dialoog bij voorbaat verworpen moet worden?

Nederland zal nooit in zijn eentje ergens een 'vredesmissie' heen sturen, al zouden we dat nog zo graag willen. Onze krijgmacht is daar gewoon te klein voor. We doen mee aan VN-missies of we lopen braaf mee met de VS, zoals in Irak en Afghanistan. Dat kan te maken hebben met het grondbeginsel van de NAVO: een aanval op één van de leden is een aanval op allemaal. Maar geen enkel NAVO-lid is ooit aangevallen door Irak of Afghanistan. 'Ons' ingrijpen was het gevolg van apert onjuiste berichten over massavernietigingswapens, resp. de onwil leiders van Al Qaida uit te leveren. Achteraf waren de schendingen van de mensenrechten voor velen voldoende rechtvaardiging om onze militaire aanwezigheid in beide landen alsnog goed te keuren. Het is niet zo principieel die goedkeuring in te (willen) trekken als er militairen sneuvelen. We trekken ook geen arrestatieteam van de politie terug omdat de te arresteren criminelen vuurwapengevaarlijk zijn.

Wij zijn tot nu zeer selectief in het met militaire middelen bevorderen van de terugkeer (of zelfs maar het begin) van een democratische rechtsorde met respect voor mensenrechten. In diverse Zuid-Amerikaanse landen is een redelijke mate van democratie teruggekeerd door inspanningen van de bevolking zelf. In diverse Afrikaanse landen, met Soedan en Somalië als trieste voorbeelden, woeden al jaren lang burgeroorlogen die duizenden slachtoffers eisen en is geen sprake van democratie of respect voor mensenrechten. In Noord-Korea heerst al jaren bijna continu hongersnood. In de meeste andere Aziatische landen, waaronder voormalige Sovjetrepublieken, vallen wellicht niet veel doden, maar ook daar is het met democratie en mensenrechten niet best gesteld. Waarom hebben wij Irak en Afghanistan uitgekozen om onze democratische tanden te laten zien?

Bij mijn weten bestaat in geen enkel land, bij geen enkel volk, 'draagvlak' voor een totalitair regime. Het is altijd een minderheid die over de wapens en andere middelen beschikt om het eigen gelijk en (vaak nog meer) de eigen belangen te waarborgen en aan de meerderheid op te leggen. Eén van de belangrijkste mensen na president Karzai in Afghanistan is generaal Abdul Rashid Dostum, een etnische Oezbeek. Hij werkte eerst mee met de Russische bezettingsmacht, voegde zich vervolgens bij de moedjahedien, sloot en verbrak allianties met andere 'warlords', werkte samen met de Taliban, keerde zich vervolgens tegen de Taliban en was al die tijd vrijwel alleenheerser over een belangrijk deel van Afghanistan. Hij ging moord niet uit de weg om tegenstanders op te ruimen. Met onze militaire aanwezigheid ondersteunen wij ook deze Afghaanse 'leider'.

Ik kan me niet voorstellen dat er onder de Afghanen een meerderheid te vinden is voor een staatsvorm gebaseerd op de beginselen van de Taliban. Maar uiteindelijk zullen de Afghanen zelf, net als de Zuid-Amerikanen, moeten bepalen door wie ze geregeerd worden. 'Wij' kunnen niet blijven tot een democratische rechtsstaat daar gegarandeerd is, want dat kan nog tientallen jaren duren. Het is heel goed mogelijk dat na het vertrek van de buitenlandse troepen de etnische en sectarische twisten/strijd weer losbarsten. In Irak is de sectarische strijd na 'onze' bezetting weer in alle hevigheid opgelaaid en nog steeds gaande. Zoals ik hierboven al aangaf heeft het tot 8 mei 1945 geduurd voordat we er in Europa achter kwamen dat praten beter is dan vechten. (De waanzin leefde weer enige tijd op in het voormalige Joegoslavië en tussen Georgië en Rusland.)

Het valt zeer te betreuren dat men in andere landen qua democratie bij ons achterloopt, maar legers kunnen geen democratie brengen. Zij kunnen hoogstens democratie terugbrengen, zoals wij in 1945 mochten ervaren. Maar in Afghanistan heeft nog nooit een democratie naar ons model bestaan. Zolang Amerikaanse en andere vreemde troepen in Afghanistan blijven zullen de Taliban (en niet alleen zij) een guerilla blijven voeren, zullen er bij gevechtshandelingen burgerslachtoffers vallen en hebben de Taliban er weer aanhangers bij. Destijds begon Amerika met het sturen van adviseurs naar Vietnam. Uiteindelijk waren er meer dan 500.000 man. Zoveel zullen het er in Afghanistan niet worden, maar het enig zinnige dat 'wij' daar kunnen doen is het reguliere leger en de reguliere politie opleiden en trainen en waar nodig en mogelijk andere (ontwikkelings)hulp verlenen. Voor de rest moeten de Afghanen het zelf doen.